Chuka 2 (mes-nin 2014)

Swasti, kare lekti-sha! Walaa dwa-ney chuka de jurnal «Jiva». Nu wud yao ke sey chuka bi dediken a farke jen e a farke jiva-dao. Es ya sempre muy interes-ney tu en-jan komo farkem farke jenta jivi. Si yu yao ke yur makala bi in sekwe chuka de jurnal, bi karim kontakti nu pa lidepla-sait, pa VK o pa FasKitaba. Den priate lekting!

= Sirkum munda pa sole = (Natalia Konshina, tradukta)

Farke jen jivi farkem. Ye jen kel resti in un loko duran ol jiva, e ye jen kel safari oltaim. Ye jen kel jivi in vilaja al fai agragunsa, e ye urbajen. Yoshi al safari, koy jen preferi arda e otres preferi mar. Sedey me wud yao rakonti om un osobem safarishil jen. Lu jivi al safari pa mar pa sole, bay ga syao katamaran do un parus. Lu nami Ivan Burnyon, e lu es Swis-jen. Ivan bu sim raki swa-ney bota, lu zai fai ya sirkum-munde safara. Ivan shwo ke lu gwo fai swa-ney un-ney sirkum-munde safara kun mata-patra al hev 8 yar. Poy lu gwo partisipi in shika raki-kompeta bay farke yahta, maistem gran e muy hao ekipen, do moden elektronike gidiaparat. Lu pri mar gro, bat pa fin lu en-senti swa tro byen, tro anchun e tro enoi-ney on sey gran moden botas, e lu yao senti ya mar e libritaa. Also lu desidi zwo osobe syao katamaran sin eni elektronika e bay it hi tu fai sirkum-munde safara pa sole. Lu he fulfil swa-ney yaosa. Lu pai findi jen kel dai mani e jen kel helpi bildi ga osobe bota aus osobe material. It es verem syao: sol 6 metra longe. It bu hev nul shamba e nul ruf, sol un syao plata fo somni e otre syao plata fo kipi kosas. Lu lasi swa kunpren autopilota fo mog kelkem somni pa nocha, e yoshi syao kukiforna e musika-pleier kun lautshwoer. «Sin musika me wud sta tro mushkile», lu konfesi. Bat se es olo, nixa pyu.

Sertem, tu fai tal safara pa sole bu es fasile. Treba ya tranavigi 50 mil milya e krosi osean duran pyu kem un yar. Bota he renversi yo dwaplem, e sey dwa ves bin gro-danjaful e dashatival, bat, afte pluri-ora-ney lucha, Ivan ambi ves suksesi mah swa-ney bota bak inu prave posision. Bat ye yoshi eventa joisaful e iven drole. Pa exampla, undey pa sabah lu miti on swa-ney bota den un fok to animal kel fa-astoni gro por miti jen on sey syao «isla-ki» e tuy salti wek inu mar.

Ivan shwo ke luy safara hev osobe mision. Al nau mucho jen jivi segun prinsip do tri «o»: metroo-buroo-dodoo (to es metro-buroo-kama), li oltaim trai pai idyen stabilitaa e poy fobi lusi to ke li hev. Nulwan yao fai riska, e jiva fa-gro-enoisaful. Ivan yao diki ke jen mog jivi ga otrem e ke riska e libritaa-aspira es ga normale senta e parta de jen-ney jiva. Lu tamani a oli: jivi ba fulem, shuki ba felisitaa e lasi aventura shanji yur jiva, e yu bu ve afsosi neva.

Sirkum-munde safara
Sirkum-munde safara es safara duran kel oni sirkumi arda-axa un ves al returni a beginsa-punta. Pa teoria, oni mog fai tal safara aika kway al krosi oli meridian bli norde oda sude pol. Yedoh pinchanem oni opini ke duran vere sirkum-munde safara safarer sirkumi arda along gran ronda (to es bu dalem fon ekwator). Longitaa de tal dao es sirke 37 mil kilometra. Un-ney sirkum-munde safara gei fai in 1519-1522 pa mar bay swis marjen Fernand Magelan e Huan Sebastyan de Elkano pa ship «Viktoria». Poy sekwi safara de inglish marjen Frensis Dreik (1577-1580) e inglish pirata Tomas Kavendish (1586-1588). Un-ney sirkum-munde safara do solitaa bay parus-yahta gei fai bay Joshua Slokam (fon Kanada) in 1895-1898.

Familia de autor
Natalia to autor de makala, ela selfa es mar-safarer. Ela jivi on yahta «Teofania» kun swa-ney mursha e dwa docha tuhun. Li begin safara fon San-Peterburg, Rusia in 2002. Un-nem li navigi otre bota, e on borda ye pluri jen, bat poy eventi mucho kosa, ewalaa Natalia e Maksim to mursha hev dwa docha (do 5 e 7 yar) e navigi swa-ney prope yahta. Al nau li es in Franse Polinesia. Pa ley sait Natalia skribi mucho om ley jiva, om filosofia, om otre jenta. Walaa adres: krugosvetka.org.

= "Me sal bikam pikter" =

(Angelina Yakovenko)

En-koni ba: Evgenia (Jenia) Laletina, yunge pikter. Jenia begin rasmi yus afte en-janmog pedi. Al bi ga syao gela, ela gwo rasmi bay kwo unkwe on kwo unkwe (inklusi-yen poda e mur), yus kom oli syao kinda. Bat al hev 4 yar Jenia desidi bikam pikter, ga gambirem. Also ela en-visiti rasmi-studio e partisipi in exposa to rasmi-kompeta. Paisaja ke yu vidi pa sey paja, it es un-ney piktura kun kel Jenia suksesi pai kompeta-pris. E sey prival rudish kota, it es un-ney Jenia-ney piktura kel bikam konen bu sol ausen hom, bat yoshi ausen landa. Es ke it bin publiken kom meil-karta. Pa fakta, nau ye 5 farke meil-karta kun Jenia-ney piktura, kel he lai a 19 landa.

Jenia shwo ke ela pri zuy tu fai fantasia. Iven si gei-rasmi-ney piktura es realistike, olosam yunge pikter imajini ke ta es dar inen, e kwasi mog senti olo. In Jenia-ney albumes ye mucho diverse rasma do farke tip, inklusi-yen naturmorta e paisaja do landa e do mar. Yedoh zuy mucho piktura es do animal. Jenia rasmi bestia, faula, insekta, e li oli aspekti tanto animi-ney ke sembli ke li sal kwiti papir o ke yu selfa sal bi dar, inen rasma, ga bli rasmen animal. Sol ek-kan ba an sey drole fok uuparen paja, kel zai sekwi tri fish-ki gro-jigyas-nem, e yu ve sertem samaji olo pa selfa! Jenia opini ke piktura es dao fo parti koysa kun otre jen. Pikter, ta janmog expresi bay imaja e kolor den to ke ta he vidi, audi, lekti, e den swa-ney emosion om to. Also otre jen kel vidi piktura, ta mog en-samaji o en-senti koysa nove. Fo fai rasma kadaves treba nove idea. Koyves idea lai a kapa ga pa selfa, otreves it gei proposi bay koywan, pa exampla bay mata-patra. Jenia shwo ke si bifoo rasming ye osobe tayar idea, piktura pinchanem es pyu realistike. E si tal idea yok, en-ye oftem koy rasma do yuma. Pa exampla, tal kom sey grin kameleon. Ob yu gwo dumi komo kameleon pai shanji kolor to aspekta oltaim? Mogbi ta sim hev mucho kamisa do oli sorta? Dan ta sertem woshi li oli koyves. E poy pendisi-suhisi li in korta. Veritaa-simile, bu ver?

Jenia lerni in syao skola do nam «Darina». In elay klas ye sol 12 kinda. I samklaskinda, i talimer, li oli suporti Jenia gro, e sempre joi om nove rasma. Afte ke 5 Jenia-ney piktura apari pa mur de un shop do kinda-kosa, kom dekora, in skola oni fai vere festa-ki, do chay e dolchika. Mata-patra toshi gro-suporti yunge pikter. Ob yu jan komo toy meil-kartas en-ye? Al hev 6 yar, Jenia deklari ke piktura de oli vere pikter gei vendi, also den elay pikturas toshi treba vendi, vaika pa gata. Janmer inventi zwo kartas e poy yoshi daftas kun Jenia-ney rasma dabe drima fulfil. Apropoo, yu mog findi (e kupi) meil-kartas pa blog do Jenia-ney mata pa adres http://leti-na-svet.livejournal.com/.

Vladivostok
Jenia jivi in Vladivostok, es gran urba in Rusia, pa sahil de Nihon-mar. Vladivostok es aika yunge (funden in 1860), yedoh es gro-muhim kom armee-ney posta de Rusia pa Kyete osean. Yoshi it es gran portu do pin e musafer. Nam Vladivostok signifi «posesi esta». Ob yu jan kwo es «Transsibirskaya magistral» (Tra-Sibir-ney shefdao)? Es zuy longe ferdao in munda! It konekti este (Asia-ney) e weste (Europa-ney) parta de Rusia, e Vladivostok es it-ney este fin. Distansia inter Moskva e Vladivostok via ferdao es 9288 km. Also Vladivostok konekti ferdao e mar-dao de Rusia. On gerba de urba ye tigra. Es ke dal-este tigra kel es un de zuy gran kilibestia do landa, ta jivi in sey region de Rusia.

Nove kitaba
Pa sey saif Jenia he begin tayari piktura fo kitaba «Marjen Raterford she maoris». Es un de char parta de «Fregata-Dukti-sha» bay Nikolay Chukovski, om kelke fama-ney mar-safarer e deskovrer de nove arda e mar do XVIII-XIX sekla. Kitaba es yo tradukten inu lidepla e plani gei publiki in 2015. Sekwi ba habar!

= Munda de blinditaa =

Al vidi oli sey yarke piktura bay Jenia Laletina pa sey paja, es mushkile tu imajini ke in munda ye jen kel ga bu mog vidi. Pa fakta, ye mucho tal jen... Sertem, jenta pinchanem adapti a swa-ney jiva. Al nau blinde jen mog lekti e skribi (bay osobe Brail-sistema), also talenta-ney wan mog iven zin koy universitet e lerni kun vidi-she studenta tuhun. Fo blinde jen auding es gro-muhim, also ye aika mucho blinde musiker kel baji koy instrumenta o sim gani. Blinde jen mog fai sporta. E yoshi iven - lo zuy divaful! - blinde jen mog rasmi. Suoni kom enigma: jen kel bu mog vidi, komo es posible ke ta mog rasmi? Yedoh es veritaa: ye aika mucho blinde pikter. Yedoh enikas, komo unkwe kushale blinde jen es, fo ta bu es fasile tu jivi in nuy munda do vidi-sha. E fo pinchan vidi-she jen bu es fasile tu samaji blinde wan. Pa sekwe paja yu sal findi kelke konsila om kwo oni mog zwo fo verem helpi blinde wan, sin ofensi ta.

1. Shwo ba pa un-ney

Shwo ba a blinde wan, pa exampla kwesti ta: «Me darfi helpi ku?» Al audi yur vos, ta ve en-jan ke yu es bli ta.

2. Shwo ba direksion klarem

Si treba indiki direksion, shwo ba klarem, pa exampla: «Go ba 50 metra rek avan». Bye shwo «adar» o «a toy direksion» - to bu klarisi nixa.

3. Akompani-gidi ba

Lasi ba ke blinde wan teni yur bracha o plecha, bay ti blan stik yok na handa. Sekwi ba ta-ney pedi-ritma, bye tiri ta.

4. Informi ba om sulam

Bifoo sulam shwo ba lautem: «Nu sal go uupar / nich». To helpi gro.

5. Lasi ba tachi stula-bey

Lasi ba ke blinde wan tachi stula-bey. To ve gro-helpi ta om en-sidi.

6. Expliki kwasi pa kloka

Expliki wo koysa loki kwasi pa kloka, pa exampla: «Kek es pa klok tri» (bye shwo «dar»).

7. Informi ba si yu go wek

Si yu go wek, zaruu shwo lautem: «Skusi, me sal go fo telefoni». Otrekas blinde wan mogbi ve adresi yu al ke yu es wek.

8. In fanguan

In fanguan lasi ke blinde wan en-sidi e go selekti fan pa selfa (pren sama fo ta kom fo swa selfa). Oda voki ba garson kel helpi selekti e poy porti fan.

= "Bremen musiker" ganas =

'''Fabula «Bremen Musiker», bay bratas Grimm, es konen ya in tote munda. In Rusia oni hev yoshi ga fama-ney kartun do dwa parta. Osobem fama-ney es ganas aus sey kartun. Walaa tradukta de 2 la. '''

Enisa pyu hao yok in munda kem amigas wandi-she pa hunta. Kun amigas oni sta ya hao, oni verem jui eni dao.

Nu om nuy destina ya remembi: nu a jenta bringi joisa sempre. Hay fa-wek palases e tresores, libritaa es zuy-ney fon valores.

Nuy tapis es flori-she livada, mures nuy es pinas gran til badal, e nuy ruf es skay i blu i gao. Tak nu jivi, otrem nu bu yao.

Den ray de golde surya zai ahfi tumitaa, e inter nu ye snova mur do gro-gaotaa.

Nocha pasi sun, me jan, oo kare may, den felisitaa ve pai nu. Nocha pasi wek, dustaim pasi kway, surya ve chu.

Yo faula bu gani, star’-luma lai fon skay. Oo, pa sey triste taim yu audi ba vos may.

= Simple texta =

'''Si es haishi mushkile fo yu tu lekti gran texta pa lidepla, hir yu mog lekti dwa syao fasile yuma-rakonta. In sey dwa texta oli zwo-worda es marken rude e oli kwo-worda marken blu. «Simple texta» es originalem bay L.A.Hill, piktura bay Anna Veltfort.'''

Ali Braun janmog repari dom-kosas gro-hao wen li fa-rupti. Unves ta go a otre urba fo zwo koy gunsa dar, e ta-ney molya resti pa dom sole. Al ke sinior Braun es wek, kran in banishamba fa-rupti, also ela telefoni-voki akwatuber. Yuan lai pa aksham e repari kran in kelke minuta. Afte fini, ta dai a madam Braun den bil pur gunsa. Ela kan it duran kelke sekunda, poy shwo: «Yur prais es tro gao, bu ver? Yu jan ku, iven ti lai a dom na leker kosti meno.» «Ya, me jan se,» akwatuber jawabi. «Me jan se muy hao, bikos me bin leker bifoo ke me pai sey gunsa kelke mes bak.»

(Akwatuber es yuan kel repari kran e tubas do akwa.)

Polli en-go a skola al hev sit yar. Ela gro-pri un-ney skola-dey. Elay talimer to mis Yati es muy prival, e oli otre kinda in klas es prival toshi. Bat pa dwa-ney dey, afte ke oli leson fini e oli kinda chu lernishamba, Polli resti e en-weiti. Mis Yati hev mucho dela e bu merki Poli pa beginsa, bat poy ela lifti kapa e en-vidi ela. «Way yu bu he go kun otres, Polli?» ela kwesti karimem. «Ob yu yao fai kwesta a me?» «Ya, mis Yati», Polli shwo. «Kwo ye?» mis Yati kwesti. «Kwo me zwo-te in skola sedey?» Polli shwo. Mis Yati ridi. «Kwo yu zwo-te in skola sedey?» ela shwo. «Way yu kwesti me om se, Polli?» «Bikos me sal go a dom nau,» Polli jawabi, «e may mata sal kwesti me.»

= Nu plei ba! =

1. Kwel worda es?

iafs, imha, toon, yde, onahc, ufala, umba, usbh, engf, armsi, ujrkea, milaan, esavn, wiagnl, amr, aabld

2. Krosworda


 * 1. fas-parta sub okos
 * 2. oni skribi bay it
 * 3. dulhina - dulho, molya - ...
 * 4. zuy lenge seson (in sude haf-globa)
 * 5. har on chibuk de man
 * 6. taim bifoo nocha
 * 7. kosa do waxa kel jal e dai luma
 * 8. muvi-she aira
 * 9. zuy lenge seson (in norde haf-globa)
 * 10. tuman-monton in skay

3. Enigma

Kwo es pyu grave: un kilo de pluma o un kilo de ston?

Kwel kwesta yu neva mog jawabi sin lugi?

Yu hev un dalwa do 3 litra e un dalwa do 5 litra, e yu nidi exaktem 7 litra de akwa. Komo yu mog pai it?